“Tây Tiến” của Quang Dũng.

Phân tích đoạn thơ sau đây trong bài “Tây Tiến” của Quang Dũng.

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

1. Trong số những nhà thơ xuất hiện trong buổi đầu chống Pháp thì Quang Dũng (1921 – 1988) là một đại biểu xuất sắc. Thơ Quang Dũng để lại không nhiều chỉ có một tập “Mây đầu ô” nhưng để lại rất nhiều ấn tượng cho người đọc. Nhiều bài thơ của ông đã đạt đến đỉnh cao nghệ thuật của nền thơ ca hiện đại Việt Nam trong đó tiêu biểu là bài “Tây Tiến”. Bài thơ “Tây Tiến” 1948 được viết bằng bút pháp lãng mạn. Lãng mạn trong bài “Tây Tiến” là dữ dội hoá, hào hùng hoá, hào hoa hoá vẻ đẹp của người lính Tây Tiến. Bài thơ gồm ba phần thơ ứng với ba chặng đương hành quân, dừng chân, chiến đấu của đoàn binh Tây Tiến. Phần đầu gồm 14 câu là phần thơ giàu chất hội hoạ nhất, tác giả viết:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

2.a. Bài thơ lúc đầu có tên là “Nhớ Tây Tiến” sau đó được tác giả sửa lại là “Tây Tiến”. Tuy không còn chữ nhớ ở nhan đề nhưng cảm xúc chung của toàn bài thơ là nỗi nhớ Tây Tiến. Hai câu thơ mở đầu đoạn thơ tác giả khẳng định nỗi nhớ hcung đó.

 

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Đoàn binh Tây Tiến được thành lập năm 1947 có nhiệm vụ bảo vệ vùng biên giới Việt Lào và phối hợp với bộ đội Lào đánh Pháp ở vùng thượng Lào. Địa bàn hoạt động của Tây Tiến gắn liền với vùng đầu nguồn sông Mã nên khi nhắc đến Tây Tiến tác giả đã thốt lên: “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi”.

Không chỉ dừng lại ở địa điểm nhớ, phạm vi nhớ mà tác giả còn nhấn mạnh ở cung bậc nhớ “Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”. Nhớ chơi vơi là nỗi nhớ vô định, nhớ vô lượng không đong đếm được. Với nghệ thuật sử dụng vần ơi ở cuối hai câu thơ càng làm cho nỗi nhớ như rộng dài vô cùng vô tận.

b. Sau khi khẳng định cảm giác nỗi nhớ nhung tác giả gợi ra những hình ảnh của không gian núi rừng rất cụ thể để ấn tượng hoá, khắc đậm hoá nỗi nhớ.

Ấn tượng mang tính ám ảnh nhất về những vùng rừng núi mà đoàn binh Tây Tiến đã từng vượt qua đó là một vùng khí hậu khắc nghiệt.

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Đi qua rừng núi đã đồng nghĩa với gian khổ mà đi qua rừng núi với “sương lấp”, “đêm hơi”, “mưa xa khơi” lại càng gian khổ rất ngàn lần. Ta đã từng đọc những câu thơ viết về thời kỳ này ở Việt Bắc như “nhớ bản sương giăng nhớ đèo mây phủ” (Chế Lan Viên), “đêm nay rừng hoang sương muối” (Chính Hữu) càng cảm nhận sâu sắc hơn về cảm nhận của tác giả khi nghĩ về một vùng rừng núi ẩm ướt khắc nghiệt mà đoàn binh Tây Tiến đã từng vượt rừng xuyên núi “đi lùng giặc đánh” (Nhớ – Nguyên Hồng)

Ghê gớm hơn nữa của không gian rừng núi, đầu nguồn sông Mã là địa bàn hiểm trở.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Về mặt nghệ thuật đây là đoạn thơ giàu chất hội hoạ nhất. Về nội dung tả thực đây là hình ảnh một không gian núi cao, vực sâu, dốc thẳm, hoang vu hiểm trở dữ dội nhất. Đoạn thơ vừa tả được cảnh chiều cao vừa tả được cảnh chiều rộng để gợi lên một không gian rợn ngợp của núi rừng đối lập hoàn toàn với sức người nhỏ bé.

Sự khắc nghiệt rợn ngợp của không gian rừng núi với đoàn binh Tây Tiến không phải là chỉ một lúc một nơi mà kéo dài theo cả chiều thời gian.

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

Người lính Tây Tiến đâu chỉ chịu cảnh khí hậu khắc nghiệt, núi rừng hiểm trở mà còn chịu cảnh hung dữ của núi rừng thác gầm cọp dữ.

Tất cả những cái dữ dội nói trên của núi rừng là những chướng ngại ghê gớm cho đoàn binh Tây Tiến. Khi va đập với những chướng ngại đó thì vị tất phải có sự hi sinh.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Nhưng không chỉ là tất cả mà là tất cả đang đứng ở phía trước, đang đứng ở đỉnh non cao theo hút chạm trời kia: súng ngửi trời. Súng ngửi trời là hình ảnh ẩn dụ cho người lính Tây Tiến. Súng ngửi trời là sự khẳng định vượt tầm của người lính vượt lên trên tất cả những chướng ngại của núi rừng. Hình ảnh này đúng như Tố Hữu đã từng viết trong bài thơ “Lên Tây Bắc”.

“Rất đẹp hình anh dưới nắng chiều

Nắng dài trên đỉnh dốc cheo leo

Núi không đè nổi vai vươn tới

Lá ngụy trang reo với gió đèo”

Bằng sự khắc hoạ một cách ấn tượng về những chướng ngại của núi rừng với người lính Tây Tiến, tác giả nhằm đề cao sự vượt lên trên không gian của núi rừng của đoàn binh Tây Tiến. Đó là nghệ thuật dữ dội hoá, hào hùng hoá hình ảnh vẻ đẹp của đoàn binh Tây Tiến.

c. Ký ức của nhà thơ không chỉ dừng lại nơi ngút ngàn rừng núi mà đoàn binh Tây Tiến vượt qua chiến đấu, mà còn dừng lại ở những bản làng mà Tây Tiến dừng chân.

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Hai câu thơ có sức gợi cảm lớn, khi Tây Tiến cơm lên khói cũng là lúc bản làng Mai Châu bay hương nếp xôi. Dùng hai hình ảnh khói cơm, hương nếp xôi hoà quyện đằm thắm tác giả nhằm gợi lên sự gần gũi hoà hợp tình quân dân cá nước. Như thế đoàn binh Tây Tiến đâu chỉ anh hùng mà còn rất nhân đạo nhân văn, rất gần gũi với quần chúng nhân dân. Đó cũng là một nét đẹp của đoàn binh Tây Tiến.

3. Phần thơ mở đầu nếu tách ra cũng có giá trị như một bài thơ độc lập. Bởi đoạn thơ đã khắc chạm được vẻ đẹp của người lính trước sự dữ dội mênh mông với đất trời, một vẻ đẹp vừa hào hùng vừa nhân đạo hào hoa. Đọc đoạn thơ ta cảm phục về tài nghệ tả tình tả cảnh rất ấn tượng của tác giả. Đồng thời đọc đợn thơ ta cũng cảm nhận được tấm lòng tình cảm của nhà thơ chiến sĩ Quang Dũng với đồng chí đồng đội một thời chiến đấu hoà hùng.

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s