“Tiếng hát con tàu” của Chế Lan Viên

Giải thích nhan đề và lời đề từ của bài thơ “Tiếng hát con tàu” của Chế Lan Viên

1. Chế Lan Viên là một cây cao bóng cả của nền thơ ca hiện đại Việt Nam. Trước cách mạng tháng Tám thơ Chế Lan Viên là một thế giới kinh dị thần bí bế tắc, sau cách mạng hồn thơ Chế Lan Viên tràn ngập ánh sáng và phù sa. Đời thơ của Chế Lan Viên là một cuộc hành trình đi từ thung lũng đau thương ra với cánh đồng vui, từ chân trời của một người đến với chân trời của tất cả. Bài thơ “Tiếng hát con tàu”  in trong tập “Ánh sáng và phù sa” 1960 là một khúc hát của một tâm hồn thơ trên hành trình ấy. Người nghệ sĩ hành trình trên hành trình đến với tây bắc cũng là hành trình đến với ngọn nguồn của cuộc sống, cội nguồn của thi ca. Ở đó họ tìm thấy cảm hứng sáng tác. Nhan đề và lời đề từ của bài thơ là sự khởi đầu gợi mở cho khúc hát vui “Tiếng hát con tàu”.

2.a. Trong những năm 1958 – 1960 Đảng ta có một chủ trương lớn là vận động nhân dân miền xuôi lên xây dựng và phát triển tây bắc. Cuộc ra đi hào hùng này gồm mọi tầng lớp nhân dân trong đó có văn nghệ sĩ. Chế Lan Viên viết bài “Tiếng hát con tàu” để phục vụ cho chủ trương này. Nhan đề bài thơ “Tiếng hát con tàu” mang biểu tượng cho cuộc lên đường.

Lúc bấy giờ và cả hiện nay vẫn chưa có tàu lên tây bắc. Vậy mà Chế Lan Viên viết về cuộc ra đi hùng vĩ này lại có tên “Tiếng hát con tàu”. Đây là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của Chế Lan Viên. Hình ảnh này mang tính tượng trưng biểu tượng cho hành trình lên đường mạnh mẽ đến với tây bắc của cả dân tộc, mạnh mẽ như một đoàn tàu lao về phía trước rộn vang khúc hát vui.

Lúc bấy giờ nhiều văn nghệ sĩ trong đó có Chế Lan Viên đang có cuộc đấu tranh nội tâm vượt lên mình. Đó là cuộc đấu tranh để từ giã ô đời chật hẹp đến với tư tưởng lớn của nhân dân đất nước. Và Chế Lan Viên đã nhận ra lẽ sống niềm vui khi hành trình cùng dân tộc. Vì thế “Tiếng hát con tàu” cũng là biểu tượng cho cuộc hành trình tư tưởng khát vọng của nhà thơ đến với tây bắc, đến với tổ quốc, đến với mạch nguồn của thi ca.

b. Trong một số tác phẩm văn chương thường có lời đề từ là những câu văn hay câu thơ, đoạn thơ của chính tác giả hoặc của người khác. Nó được xem như lời gợi mở nội dung chủ đạo của tác phẩm. Bốn câu thơ đề từ của bài “Tiếng hát con tàu” có ý nghĩa như thế, tức là nó định hướng gợi mở cho nội dùng bài thơ, Chế Lan Viên viết:

“Tây bắc ư? Có riêng gì tây bắc

Khi lòng ta đã hoá những con tàu

Khi tổ quốc bốn bề lên tiếng hát

Tâm hồn ta là tây bắc chứ còn đâu”

Cấu trúc khổ thơ mang tính hùng biện triết lí giàu chất trí tuệ. Nhà thơ lí giải hình tượng tây bắc trong mối quan hệ với tổ quốc với người nghệ sĩ. Tây bắc trong tâm tưởng của nhà thơ không chỉ hiểu theo nghĩa hẹp mà hiểu theo nghĩa rộng lớn hơn.

“Tây bắc ư? Có riêng gì tây bắc”

Tây bắc vừa có ý nghĩa cụ thể là mảnh đất hào hùng mảnh đất xa xôi của tổ quốc nhưng tây bắc là hiện thân của tổ quốc. Như thế người nghệ sĩ đến với tây bắc xa xôi cũng  là đến với nhân dân đến với tổ quốc. Và như thế có nghĩa là tây bắc không còn của riêng tây bắc nữa mà tây bắc là của mọi người khi đến với tây bắc. Dĩ nhiên phải đến bằng khát vọng mãnh liệt trong không khí cả nước lên đường rộn rã như bốn bề lên tiếng hát.

Cái độc đáo của Chế Lan Viên là cảm nhận ra tây bắc trong chính bản thân mình

“ Tâm hồn ta là tây bắc chứ còn đâu”

Tây bắc đã trở thành biểu tượng của tổ quốc nên khi yêu tây bắc, khát vọng mãnh liệt đến với tây bắc, sống hết mình với tây bắc tuy xa mà gần, hơn thế nữa tây bắc sẽ hoá thân vào tâm hồn mình. Như thế nhà thơ khi hoà mình với đất nước với nhân dân thì đường đến cũng là đường về, đến với tây bắc với tổ quốc thì tây bắc của tổ quốc cũng về trú ngụ trong tâm hồn mình. Chế Lan Viên đã nêu ra một quan hệ biện chứng khi nhà thơ hoà nhịp sống với dân tộc.

3. Thật hiếm có tác phẩm nào mà ngay từ nhan đề tác phẩm và lời đề từ lại có tính hình tượng tính triết lí, tính đa nghĩa như ở bài thơ “Tiếng hát con tàu” của Chế Lan Viên.

Khi giải mã được tính hình tượng tính đa nghĩa này thì tác phẩm sẽ được rộng mở và người đọc dễ dàng hơn khi cảm nhận cái hay cái đẹp cái triết lí sâu sắc của bài thơ.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s